Volg mij  twitter-16x16  linkedin-16x16  facebook-16x16

Uit elkaar, maar meer overleg dan ooit

In 1998 resulteerde nog maar 5 procent van alle scheidingen in een co-ouderschap, nu is dat al 20 procent

Uit elkaar, maar meer overleg dan ooit

Verdriet. Woede. Haat. Wrok. Jaloezie. De emoties die je in tijden van scheiding ondergaat, hebben één ding gemeen: erg constructief zijn ze niet. Verbittering leidt zelden tot een mooie toekomst, boosheid en afgunst niet tot levensgeluk. Maar soms blijken die gevoelens zo sterk, dat ze ook ver ná de scheiding nog allesoverheersend zijn. Zonde. Want als je elkaar niet echt kunt of wilt loslaten, waarom zou je dan eigenlijk scheiden?

Extra pijnlijk wordt het als er kinderen in het spel zijn. Een scheiding is al erg genoeg, maar als ouders daarna ook nog een niet­aflatende strijd met elkaar aangaan, hebben kinderen daar ernstig onder te lijden. Zij zouden buiten de ruzies moeten blijven, niet hoeven kiezen voor vader of moeder en zich niet schuldig mogen voelen over de breuk. In de ideale wereld, althans. Het echte leven is een stuk weerbarstiger. In de praktijk lukt het ouders lang niet altijd de strijdbijl te begraven in het belang van hun kind. Om boven de eigen pijn en frustratie uit te stijgen en het welzijn van hun zoon of dochter voorop te stellen. Dan begint het touwtrekken, wordt de echtscheiding een vechtscheiding en doen ouders het onvergeeflijke: ze brengen hun kind in een loyaliteitsconflict.

Het kan ook anders. Je kunt er als ex-stel ook voor kiezen je kind een leven met een vader én een moeder te gunnen en op een - min of meer - harmonieuze manier samen het ouderschap voort te zetten. In de vorm van een co-ouderschap dus, waarbij het erom gaat de zorg en opvoeding zoveel mogelijk te delen. Het kind woont afwisselend bij de vader en de moeder, in tegenstelling tot bij een omgangsregeling, waarbij een van beide partners de hoofdverzorger is.
In 1998 resulteerde nog maar 5 procent van alle scheidingen in zo'n co-ouderschap, nu is dat al 20 procent. Vooral ouders die tijdens hun relatie de zorg al deelden, zijn geneigd dat na hun scheiding gewoon te blijven doen. De vorm waarin zo'n gedeeld ouderschap gegoten is, kent vele varianten. Week op, week af of de week door tweeën: het is maar net wat het best werkt. Elke scheiding, elk ouderschap, elk kind is weer anders, en dus verschillen ook de afspraken die je maakt.

Is co-ouderen voor iedereen geschikt?

Carlijne Vos, schrijfster van Gescheiden: Met je ex toch samen goede partners, denkt van niet. Het kan alleen als je goed met elkaar kunt opschieten, zegt ze, en dat is nu juist het probleem voor de meeste mensen die uit elkaar gaan. Kun je elkaar niet luchten of zien, begin er dan liever niet aan. "Er komt een heleboel logistiek bij kijken.” aldus Vos. "Van werkstukken en gymtasjes tot verjaardagen en vakanties. Hoe meer, zorg je deelt, hoe meer je moet communi­ceren. En dat kan alleen als je harmonieus met elkaar omgaat.” Vos, zelf ervaringsdeskundige, heeft met haar ex-partner niet voor een fifty-fiftyverdeling, maar voor een omgangsregeling gekozen. "Onze kinderen waren nog heel klein, 3 en 5 jaar. Ze zijn vijf dagen bij mij en twee bij hun vader. Het leek me niet goed ze in twee huishoudens onder te brengen. Te onrustig.”
Vaak ziet Vos dat ex-stellen vol goede moed aan een gelijkwaardig co-ouderschap beginnen, maar daarbij niet zien of dat inderdaad het beste is voor hun kind. "Niet elk kind kan het aan, dat heen en weer reizen tussen twee huizen. Ze moeten zich steeds aanpassen aan de verschillende regels en sferen die daar heersen. Dat kan voelen als een inbreuk op hun veiligheid en leiden tot stress. Als dat zo is, kun je waarschijnlijk beter een weekendregeling treffen. Misschien niet leuk voor de weekendvader of -moeder, maar wel beter voor het kind."
Vos twijfelt soms aan de motieven van ouders om aan een co-ouderschap te beginnen. Die zijn nogal eens oneigenlijk, meent ze. "In de buurt van je ex willen blijven, geen alimentatie willen betalen, de ander niet de volledige zorg voor de kinderen gunnen  het zijn negatieve redenen waarmee je vraagt om moeilijkheden."
In alle commotie rond een scheiding worden de gevoelens van de kinderen nogal eens veronachtzaamd, vindt Vos. "Daar moetje voor oppassen. Je kunt het voorkomen door je, eigen emoties bewust te verwerken. Zodat je niet je eigen woede verwart met wat goed is voor je kind."

Hannelies (45) en Vic (48) gingen twaalf jaar geleden uit elkaar en namen de zorg voor hun 1-jarige dochter Auna Meis fifty­fifty op zich. Ze spraken af in dezelfde stad te blijven wonen en deelden van begin af aan alle kosten. "Het was een idee van Hannelies," vertelt Vic. "Die zei meteen: 'We gaan co-ouderen; Ik was altijd een beetje een flierefluiter, maar nu moest ik mijn verantwoordelijkheid wel nemen. Daar ben ik achteraf heel blij mee, ik had anders nooit zo'n goede band met mijn dochter kunnen opbouwen. Ik moet er niet aan denken dat ik weekendvader was geworden.”
In het begin was het even wennen, part­time alleenstaand vader zijn van een baby, zegt Vic. "Er waren van die zondagen dat ik met mijn ziel onder mijn arm liep. Deed ik nog maar een rondje met haar door het bos. Maar ik had haar altijd graag bij me. Ik ben zelfs minder gaan werken in die tijd.”
Hannelies: "Tot de scheiding was ik de hoofdverzorger van Anna Meis. De eerste keer dat ze naar Vic ging, gaf ik hem een doos met luiers, billencrème, spuuglapjes en babyshampoo. 'Kijk, dit heb je nodig, zo moet het en ga het nu maar doen; zei ik. Ik vertrouwde er volledig op dat hij goed voor ons kind zou zorgen."

Vertrouwen is een belangrijke voorwaarde voor een goed co-ouderschap. Je ex is dan misschien niet de ideale partner, maar dat zegt niets over zijn of haar vader- of moederschap. Toch kunnen veel gescheiden stellen dat niet los van elkaar zien. Vooral als de relatiebreuk van één kant komt, spelen wantrouwen en rancune een rol. Het valt immers niet licht je kind mee te geven' aan de ex die jou zo heeft gekwetst.
~en co-ouderschap heeft dan ook de meeste kans van slagen als de partners in goed overleg en met wederzijdse instem­ming uit elkaar zijn gegaan. Zoals Vic en Hannelies. De scheiding was geen pretje, maar verliep zonder slag of stoot. "We . waren al snel vriendjes.” vertelt Hannelies. "Na drie maanden zaten we weer samen in de kroeg."
Vic: "We hebben ook dezelfde vriendengroep gehouden en zien elkaar regelmatig op feestjes. In het begin deden we ook nog dingen met z'n drieën, maar dat hield op toen we allebei een nieuwe partner kregen."
Dat laatste was volgens Vic zijn grootste zorg bij het co-ouderen: de nieuwe partner van zijn ex. "Ik vroeg me af: kan hij wel met mijn kind omgaan? Maar toen ik hem eenmaal had leren kennen, maakte ik me niet meer druk:”
Aan Anna Meis hebben ze nooit gemerkt dat ze moeite had met het leven in twee huizen. "We hebben het er destijds wel over gehad, of ze er niet te klein voor was, maar het leek wel goed te gaan. En nog steeds” zegt Vic. "Op haar 3de wist ze al de dagen van de week” vertelt Hannelies.
Anna Meis is inmiddels 13. Op haar 12de mocht ze kiezen voor een vast adres, maar dat wilde ze niet. "Op maandag en dinsdag is ze bij mama, op woensdag en donderdag bij papa en vrijdag tot en met zondag om en om. En ze heeft heel goed leren organiseren. Ze zorgt altijd dat haar voetbalspullen op het goede adres zijn. De meeste andere dingen hebben we gewoon dubbel gekocht, zodat ze niet steeds alles heen en weer hoeft te slepen. Haar verjaardag vieren we ook samen, met beide families tegelijk. Dat willen we niet heel spastisch gescheiden houden."

Onderling overleg gaat Vic en Hannelies goed af, via e-mail, telefoon of onder vier ogen. Hannelies: "We behandelen elkaar met respect. Ook op momenten dat ik niet zo blij met Vic was, heb ik er altijd voor gewaakt hem zwart te maken.” Vic: "Je moet je eigen sores aan de kant zetten. Het gaat om je kind.”

"Wat wij vinden, staat op de tweede plaats," zeggen ook Els (44) en Hans (48), ouders van Bink (9). Vijf jaar geleden besloten ze tot een scheiding en een co-ouderschap. In het begin was het brengen en halen een drama, vertelt Els. "Het lukte ons niet geen ruzie te maken waar Bink bij was. Op een gegeven moment hebben we gezegd: dit moet stoppen. Voor Bink moeten we onze eigen frustraties opzij zetten. Sindsdien gaat het goed.” Zo goed zelfs, dat ze elke paar weken met z'n drieën uit eten gaan. Els: "We willen Bink laten zien dat hij niet in twee aparte werelden leeft, dat er een overlap is. Daarom zijn Hans en ik ook altijd op elkaars verjaardag.” Hans: "Bink is van zaterdag tot woensdag bij mij en van woensdag tot zaterdag bij Els. Als ik hem ophaal, blijf ik vaak bij Els eten. Gesprekken op school doen we ook samen. Alleen vakanties plannen gaat soms een beetje stroef.”

Volgens Els lopen de opvoedstijlen wel enigszins uiteen, maar hoeft dit geen probleem te zijn. "Ik heb erop moeten leren vertrouwen dat het bij Hans ook goed gaat, al doet hij het anders dan ik. Als we denken dat het belangrijk is, dan hebben we het erover. Bink lijkt er geen moeite mee te hebben.” Hans: "De verdeling die we nu hebben, komt mij goed uit, maar als Bink aangeeft dat hij het anders wil, gaan we dat regelen.” Els: "Zelfs als hij er op zijn 12de voor kiest fulltime bij Hans te gaan wonen, zou ik dat goedvinden. Het gaat om zijn geluk, vette pech voor mij. Zo moet ik ook accepteren dat de juf Bink vaker ziet dan ik. Wij wilden uit elkaar, dan zijn dit de consequenties.”

Offers brengen voor je kind, daar gaat het om, beaamt scheidingsdeskundige Lianne van Lith. Zij ondersteunt mensen die uit elkaar gaan en legt daarbij het accent op de kinderen. Op de puinhopen van je relatie kan het lastig zijn hun belang boven dat van jezelf te stellen, maar als die inspanning al te bovenmenselijk is, kan professionele begeleiding uitkomst bieden. Na een stroef begin lukt het veel gescheiden stellen dan toch om in een harmonieus gedeeld ouderschap te groeien. Van Lith: "Co-­ouderen heeft iets heel tegenstrijdigs. Als partners moet je elkaar loslaten, maar als ouders moet je meer overleggen dan ooit. Goed communiceren is dus essentieel. Pas als je dat kunt, kun je gaan kijken naar de praktische haalbaarheid van co-ouderschap.”
Idealiter zou de woonafstand tussen de ex-partners klein moeten zijn, en de opvoedstijlen in beide huizen weinig van elkaar moeten verschillen. "Co-kinderen moeten al zoveel schakelen.” aldus Van Lith. "Ze hebben een enorme veerkracht, maar de rek kan er ook een keer uitgaan. Zorg dus dat je als ouders min of meer op één  lijn zit. Voorzie in een duidelijke structuur en een stabiele verdeling, zodat het kind begrijpt waar het aan toe is. Niet dat het op donderdag niet weet waar het na school heen moet, of elke avond in een ander bed ligt.” Ze heeft ze wel meegemaakt, de gescheiden ouders die geen van beiden hun kind wilden missen, maar niet in dezelfde stad bleven wonen. "Als het kind bij vader was, moest het om half 6 op om op tijd op school te zijn. Dan kun je je afvragen: in wiens belang is dat?"
Andere basisvoorwaarde voor goed co-ouderen is flexibiliteit, zegt Van Lith. "Vang niet alles in regeltjes, maar kijk per situatie wat je kind nodig heeft. Een co-ouderschap is geen eenmalige invuloefening, maar vraagt voortdurend om evaluatie en bijstelling. Laat je kind meepraten en invloed uitoefenen. Voelt het zich prettig als de hond mee heen en weer mag? Probeer het te organiseren.”
Een co-kind leeft niet in twee werelden, zoals veel mensen denken, maar heeft gewoon één leven waarin het dealt met twee situaties. De kloof daartussen zo klein mogelijk maken, dat is de verantwoordelijkheid van de ouders. Van Lith: "Laat je kind desgewenst altijd contact opnemen met de andere ouder. Vraag het niet om boodschappen over te dragen. Zeg niet tegen een 5-jarige dat hij die broek of dat speelgoed weer mee terug moet nemen. En neem je kind te allen tijde serieus.”
Geen kind zit te wachten op een scheiding, maar. als het niet anders kan, is een harmonieus co-ouderschap de beste oplossing, aldus Van Lith. "Het leidt pas tot grote problemen als de ouders met elkaar in conflict blijven. Dan voelen kinderen zich bedonderd. Want dan hadden papa en mama net zo goed bij elkaar kunnen blijven."

Meer info

Boeken:

  • Gescheiden: Met je ex toch samen goede ouders, Carlijne Vos, Het Spectrum, €17,--
  • Het grote co-ouder doe boek, Petra Vollinga, Kosmos, €22,95

Websites:

Bron: Algemeen Dagblad d.d. 2 april 2011

MfN registermediator